Một mô hình tạo khóa học thích nghi trong đào tạo điện tử
Một mô hình tạo khóa học thích nghi trong đào tạo điện tử
Xem bên trong

Một mô hình tạo khóa học thích nghi trong đào tạo điện tử

142 tr + CD-ROM + Tóm tắt
Luận án TS. Hệ thống thông tin – Trường Đại học Công nghệ.Đại học Quốc gia Hà Nội, 2010
Trình bày khái niệm về đào tạo điện tử, các đặc điểm của đào tạo điện tử, tóm lược lịch sử các giai đoạn phát triển của đào tạo điện tử, cũng như xu hướng phát triển trong giai đoạn hiện nay. Trình bày tóm tắt cơ sở lý thuyết học thích nghi, các phương pháp và kỹ thuật xây dựng khóa học thích nghi. Nghiên cứu lý thuyết trong việc phát triển mô hình người học, mô hình nội dung khóa học là cơ sở xây dựng cơ chế lựa chọn lựa nhiệm vụ học tập phù hợp với kiến thức của từng người học, lựa chọn tiến trình học tập phù hợp với mục tiêu của người học. Trình bày các cơ chế thích nghi: thích nghi theo kiến thức và thích nghi theo mục tiêu, nhu cầu của người học dựa trên mô hình tri thức biểu diễn mô hình người học. Trình bày các kết quả phân tích, thiết kế, cài đặt và triển khai thử nghiệm hệ thống ACGS cho một khóa học dành cho đối tượng sinh viên thuộc ngành công nghệ thông tin
Electronic Resources

0.00

Tải về miễn phí bản đầy đủ PDF luận văn tại Link bản đầy đủ 1

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆ
Nguyễn Việt Anh
Một mô hình tạo khóa học thích nghi
trong đào tạo điện tử
Luận án tiến sĩ Công Nghệ thông tin
Mã số: 62 48 15 01
Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS. Hồ Sĩ Đàm
Hà nội – 2009
Mục lục
Mục lục i
Danh mục các chữ viết tắt iv
Danh sách bảng v
Danh sách hình vẽ vii
Đặt vấn đề 1
Chương 1 Học thích nghi 7
1.1 Tổng quan về đào tạo điện tử . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7
1.1.1 Khái niệm . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7
1.1.2 Đặc điểm chung của đào tạo điện tử . . . . . . . . . . . . . . . . . 8
1.1.3 Quá trình hình thành và phát triển . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8
1.2 Học thích nghi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12
1.2.1 Khái niệm hypermedia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12
1.2.2 Khái niệm học thích nghi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12
1.2.3 Mục tiêu của hệ thống học thích nghi . . . . . . . . . . . . . . . . . 13
1.2.4 Mô hình học thích nghi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13
1.2.5 Phương pháp xây dựng khóa học thích nghi . . . . . . . . . . . . . 14
1.2.6 Kỹ thuật xây dựng khóa học thích nghi . . . . . . . . . . . . . . . . 15
1.3 Các vấn đề cần nghiên cứu trong học thích nghi . . . . . . . . . . . . . . . 16
1.3.1 Mô hình người học . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16
1.3.2 Mô hình nội dung học . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19
1.3.3 Cơ chế thích nghi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20
1.3.4 Sự cần thiết phải nghiên cứu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 21
1.4 Khảo sát một số hệ thống học thích nghi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 21
1.4.1 Hệ thống ELM-ART . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 22
1.4.2 Hệ thống INTERBOOK . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 22
1.4.3 Hệ thống AHA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 23
i
1.4.4 Hệ thống KBS Hyperbook System . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24
1.4.5 So sánh các hệ thống . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24
1.5 Tổng kết . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25
Chương 2 Mô hình nội dung khóa học và mô hình người học 26
2.1 Mô hình nội dung học . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27
2.1.1 Kiến trúc mô hình nội dung học . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27
2.1.2 Thông tin mô tả các thành phần trong mô hình . . . . . . . . . . . 30
2.1.3 Cấu trúc của mô hình . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 32
2.1.4 So sánh với các mô hình nội dung học khác . . . . . . . . . . . . . 36
2.2 Mô hình người học . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 37
2.2.1 Thông tin định danh người học . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 38
2.2.2 Thông tin về khóa học người học tham gia . . . . . . . . . . . . . . 38
2.2.3 Thông tin về trình độ kiến thức của người học . . . . . . . . . . . . 39
2.2.4 Thông tin về nhu cầu, mục đích học tập . . . . . . . . . . . . . . . 43
2.2.5 So sánh với các mô hình người học khác . . . . . . . . . . . . . . . 44
2.3 Tổng kết . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 45
Chương 3 Cơ chế thích nghi 47
3.1 Thích nghi theo kiến thức . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 48
3.1.1 Định lượng trình độ kiến thức . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 49
3.1.2 Lựa chọn các khái niệm, nhiệm vụ phù hợp với người học dựa trên luật 53
3.2 Thích nghi theo mục tiêu, nhu cầu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 59
3.2.1 Tiến trình học . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 60
3.2.2 Xây dựng tiến trình học ứng viên . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 63
3.2.3 Xây dựng tiến trình học từ tập tiến trình học ứng viên . . . . . . . 67
3.3 So sánh với các mô hình khác . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 70
3.4 Tổng kết . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 71
Chương 4 Mô hình tạo khóa học thích nghi ACGS 72
4.1 Mô hình tạo khóa học thích nghi ACGS . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 73
4.1.1 Cơ sở đề xuất mô hình . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 73
4.1.2 Kiến trúc và quy trình hoạt động của mô hình . . . . . . . . . . . . 74
4.2 Hệ thống ACGS . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 76
4.2.1 Mục tiêu của hệ thống . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 76
4.2.2 Các chức năng chính . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 77
4.3 Môn học thử nghiệm . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 78
4.3.1 Tập khái niệm, nhiệm vụ học tập . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 79
4.3.2 Quan hệ giữa cái khái niệm, nhiệm vụ của môn học thử nghiệm . . 80
4.4 Phân tích thiết kế hệ thống ACGS . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 83
ii
4.4.1 Mô hình ca sử dụng . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 83
4.5 Thử nghiệm . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 84
4.5.1 Qui trình thử nghiệm . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 85
4.5.2 Xây dựng mạng xác suất cho khóa học thử nghiệm . . . . . . . . . 85
4.5.3 Đánh giá kiến thức của người học thông qua trả lời các câu hỏi . . 88
4.5.4 Đánh giá kiến thức của người học trong quá trình học . . . . . . . 88
4.5.5 Sử dụng cơ chế thích nghi lựa chọn các khái niệm, nhiệm vụ . . . . 89
4.5.6 Dữ liệu thử nghiệm và kết quả . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 89
4.5.7 Phân tích và đánh giá kết quả thử nghiệm mô hình . . . . . . . . . 91
4.6 Tổng kết . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 97
Kết luận 98
Danh mục các công trình khoa học của tác giả liên qua đến luận án 102
Tài liệu tham khảo 103
Phụ lục 110
A Phân tích thiết kế chi tiết một số ca sử dụng 111
B Bảng phân bố xác suất có điều kiện của các nút trong mạng 122
C Câu hỏi kiểm tra đánh giá sơ bộ kiến thức của người học 130
D Các nhiệm vụ cơ bản để hoàn thành bài tập 134
E Dữ liệu thử nghiệm và kết quả 135
F Giao diện ứng dụng thử nghiệm ACGS 140
iii
Danh mục các chữ viết tắt
ACGS Adaptive Course Generation System Hệ thống tạo khóa học thích nghi
ADL Advance Distributed Learning
AHA Adaptive Hypermedia for All Hệ thống học thích nghi cho mọi người
AHS Adaptive Hypermedia System Hệ thống học thích nghi
AICC Aviation Insdustry CBT Committee
CBT Computer Based Trainning Đào tạo dựa trên máy tính
CE Khái niệm thực thể
CPT Conditional Probability Table Bảng phân phối xác suất có điều kiện
DCN Xác định danh từ chung
DE Xác định thực thể
DN Liệt kê danh từ
ER Xác định quan hệ thực thể
IMS Instructional Management System Hệ thống quản lý giảng dạy
ITS Intelligent Tutoring System Hệ thống dạy học thông minh
KBS Knowledge Based System Hệ thống dựa trên tri thức
LCMS Learning Content Management System Hệ thống quản trị nội dung học
LMS Learning Management System Hệ thống quản trị học tập
SCORM Shareable Content Object Reference
Model
Chuẩn mô tả đối tượng nội dung có thể
chia sẻ được
WEBCL Adaptive Web Learning Curriculum
iv
Danh sách bảng
1.1 So sánh các hệ thống học thích nghi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24
2.1 Các thuộc tính cơ bản của Khái niệm . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 30
2.2 Các thuộc tính mô tả khái niệm Bảng dữ liệu . . . . . . . . . . . . . . . . . . 31
2.3 Các thuộc tính cơ bản của Nhiệm vụ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 31
2.4 Các thuộc tính của Nhiệm vụ “Xác định quan hệ giữa các thực thể” . . . . . . 32
2.5 Thuộc tính định danh người học . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 38
2.6 Các thuộc tính lưu thông tin về môn học mà người học tham gia . . . . . . . 38
2.7 Các thuộc tính lưu thông tin nhu cầu, mục đích . . . . . . . . . . . . . . . . . 44
3.1 CPT cho nút Xác định thực thể . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 50
3.2 Độ phức tạp tính toán . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 53
3.3 Giá trị ngưỡng xác định người học hiểu khái niệm/hoàn thành nhiệm vụ . . . 54
3.4 Giá trị trọng số biểu diễn sự phụ thuộc về độ khó giữa các khái niệm . . . . . 62
3.5 Giá trị trọng số biểu diễn sự phụ thuộc về thời gian giữa các khái niệm . . . . 63
3.6 Chi phí của tiến trình học theo từng tiêu chí . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 63
3.7 Giá trị h(i) của các đỉnh i tương ứng trong đồ thị Hình 3.3 . . . . . . . . . . 66
4.1 Tập khái niệm của môn học Thiết kế cơ sở dữ liệu quan hệ . . . . . . . . . . . 79
4.2 Tập các nhiệm vụ của môn học Thiết kế cơ sở dữ liệu quan hệ . . . . . . . . . 80
4.3 Quan hệ giữa nhiệm vụ và khái niệm . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 83
4.4 CPT cho nút Khái niệm thực thể . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 87
4.5 CPT cho nút Liệt kê các danh từ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 87
4.6 CPT cho nút Xác định danh từ chung . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 87
4.7 CPT cho nút Xác định thực thể . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 87
B.1 CPT cho nút Xác định tính từ chỉ số lượng, tính chất . . . . . . . . . . . . . . 122
B.2 CPT cho nút Xác định thuộc tính đơn . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 122
B.3 CPT cho nút Xác định thuộc tính cần quản lý . . . . . . . . . . . . . . . . . . 122
B.4 CPT cho nút Miền giá trị . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 123
B.5 CPT cho nút Xác định Miền giá trị của thuộc tính . . . . . . . . . . . . . . . 123
v
B.6 CPT cho nút Xác định Các thuộc tính của thực thể . . . . . . . . . . . . . . . 123
B.7 CPT cho nút Khái niệm phụ thuộc hàm . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 123
B.8 CPT cho nút Khái niệm Khóa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 123
B.9 CPT cho nút Xác định Thuộc tính khóa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 124
B.10 CPT cho nút Khái niệm khóa chính . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 124
B.11 CPT cho nút Khái niệm Khóa ngoài . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 124
B.12 CPT cho nút Chuyển đổi thuộc tính thành trường . . . . . . . . . . . . . . . . 124
B.13 CPT cho nút Khái niệm bảng . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 124
B.14 CPT cho nút Khái niệm trường . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 125
B.15 CPT cho nút Khái niệm bản ghi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 125
B.16 CPT cho nút Xác định, định nghĩa bảng dữ liệu . . . . . . . . . . . . . . . . . 125
B.17 CPT cho nút Ngôn ngữ SQL . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 125
B.18 CPT cho nút Truy vấn tạo bảng dữ liệu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 125
B.19 CPT cho nút Truy vấn cập nhật dữ liệu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 126
B.20 CPT cho nút Truy vấn trích rút thông tin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 126
B.21 CPT cho nút Ràng buộc toàn vẹn . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 126
B.22 CPT cho nút Xác định ràng buộc . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 126
B.23 CPT cho nút Khái niệm quan hệ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 126
B.24 CPT cho nút Liệt kê các động từ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 126
B.25 CPT cho nút Xác định kiểu quan hệ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 127
B.26 CPT cho nút Xác định Mối quan hệ giữa các thực thể . . . . . . . . . . . . . 127
B.27 CPT cho nút Xác định thuộc tính lặp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 127
B.28 CPT cho nút Tách thuộc tính lặp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 127
B.29 CPT cho nút Khái niệm chuẩn 1 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 128
B.30 CPT cho nút Chuẩn hóa dạng chuẩn 1 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 128
B.31 CPT cho nút Xác định thuộc tính không khóa phụ thuộc một phần khóa . . . 128
B.32 CPT cho nút Tách các thuộc tính phụ thuộc vào khóa . . . . . . . . . . . . . 128
B.33 CPT cho nút Khái niệm Chuẩn 2 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 129
B.34 CPT cho nút Chuẩn hóa dạng chuẩn 2 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 129
B.35 CPT cho nút Khái niệm Chuẩn 3 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 129
B.36 CPT cho nút Chuẩn hóa dạng chuẩn 3 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 129
E.1 Giá trị định lượng trình độ kiến thức người học . . . . . . . . . . . . . . . . . 137
E.2 Giá trị định lượng trình độ kiến thức người học . . . . . . . . . . . . . . . . . 138
E.3 Giá trị định lượng trình độ kiến thức người học . . . . . . . . . . . . . . . . . 139
vi
Danh sách hình vẽ
1.1 Mô hình thích nghi (Nguồn: [1]) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14
2.1 Quan hệ giữa các khái niệm . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 33
2.2 Quan hệ giữa các nhiệm vụ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 34
2.3 Mô hình nội dung khóa học . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 35
2.4 Một phần mô hình nội dung khóa học minh họa . . . . . . . . . . . . . . . . . 36
2.5 Mạng Bayes mô hình hóa một phần nội dung khóa học minh họa . . . . . . . 42
3.1 Một phần mô hình mạng Bayes cho khóa học “Thiết kế cơ sở dữ liệu quan hệ” 50
3.2 Một phần mô hình mạng Bayes cho khóa học “Thiết kế cơ sở dữ liệu quan hệ” 53
3.3 Một phần đồ thị kiến thức của khóa học “Thiết kế cơ sở dữ liệu quan hệ” . . 61
4.1 Mô hình hệ thống ACGS . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 74
4.2 Quy trình hoạt động . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 75
4.3 Mối quan hệ giữa các khái niệm . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 81
4.4 Quan hệ giữa các nhiệm vụ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 82
4.5 Mô hình ca sử dụng . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 84
4.6 Mạng xác suất cho mô hình nội dung của khóa học thử nghiệm . . . . . . . . 86
4.7 Sự phụ thuộc giữa khái niệm cần phải học với kiến thức . . . . . . . . . . . . 92
4.8 Sự phụ thuộc giữa khái niệm cần phải học với mức độ hiểu biết kiến thức . . . 92
4.9 Sự phụ thuộc giữa khái niệm cần phải học với mức độ hoàn thành nhiệm vụ . 93
4.10 Biến thiên xác suất hoàn thành của các khái niệm, nhiệm vụ . . . . . . . . . . 94
4.11 Biến thiên xác suất hoàn thành của các khái niệm, nhiệm vụ . . . . . . . . . . 94
4.12 Mô hình nội dung khóa học của Wei (nguồn [2]) . . . . . . . . . . . . . . . . . 95
4.13 Mô hình nội dung khóa học của Henze (nguồn [3]) . . . . . . . . . . . . . . . . 96
A.1 Biểu đồ tuần tự ca sử dụng Người học trả lời câu hỏi . . . . . . . . . . . . . . 112
A.2 Biểu đồ cộng tác ca sử dụng Người học trả lời câu hỏi . . . . . . . . . . . . . . 112
A.3 Biểu đồ tuần tự ca sử dụng Khai báo nội dung môn học . . . . . . . . . . . . 113
A.4 Biểu đồ cộng tác ca sử dụng Khai báo nội dung môn học . . . . . . . . . . . . 114
A.5 Biểu đồ tuần tự ca sử dụng Xây dựng cơ chế thích nghi . . . . . . . . . . . . . 115
vii
A.6 Biểu đồ cộng tác ca sử dụng Xây dựng cơ chế thích nghi . . . . . . . . . . . . 115
A.7 Biểu đồ tuần tự ca sử dụng Cập nhật UserProfile . . . . . . . . . . . . . . . . 116
A.8 Biểu đồ cộng tác ca sử dụng Cập nhật UserProfile . . . . . . . . . . . . . . . . 117
A.9 Biểu đồ tuần tự ca sử dụng Tạo tiến trình học . . . . . . . . . . . . . . . . . . 118
A.10 Biểu đồ cộng tác ca sử dụng Tạo tiến trình học . . . . . . . . . . . . . . . . . 118
A.11 Biểu đồ tuần tự ca sử dụng Lựa chọn hoạt động học tập . . . . . . . . . . . . 119
A.12 Biểu đồ cộng tác ca sử dụng Lựa chọn hoạt động học tập . . . . . . . . . . . . 120
A.13 Biểu đồ lớp các đối tượng dữ liệu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 121
F.1 Hệ thống Adaptive Course Generation System . . . . . . . . . . . . . . . . . . 140
F.2 Các khái niệm được phép bỏ qua (làm mờ) đối với người dùng user1 . . . . . . 141
F.3 Các khái niệm được phép bỏ qua (làm mờ) đối với người dùng user2 . . . . . . 141
viii
Đặt vấn đề
Hoạt động dạy và học trên mạng ngày càng trở nên phổ biến do ứng dụng rộng rãi những
thành tựu của công nghệ thông tin, đặc biệt khi có sự phát triển của công nghệ Internet.
Gần đây, việc tự học, tìm hiểu kiến thức qua mạng đã trở thành một nhu cầu của người
học nhằm tiếp thu kiến thức hiệu quả, rút ngắn thời gian cũng như không gian học tập.
Để đáp ứng nhu cầu đó, các hệ thống đào tạo điện tử (E-learning) được phát triển và
triển khai ứng dụng rộng rãi.
Sự phát triển của E-learning làm nảy sinh nhiều vấn đề cần được nghiên cứu giải quyết.
Trong đó, vấn đề làm thế nào để tạo được những khóa học E-learning hiệu quả, đáp ứng
được nhu cầu của người học đang được nhiều nhà khoa học quan tâm nghiên cứu.
Tình hình nghiên cứu về học thích nghi hiện nay
Bài toán học thích nghi trong đào tạo điện tử
Khi tham gia khóa học trong môi trường đào tạo điện tử, người học sử dụng trình duyệt
web để truy xuất nội dung khóa học được cung cấp thông qua các liên kết web. Giáo
viên, người thiết kế khóa học quyết định tiến trình học tập của từng môn học cụ thể tùy
thuộc vào chương trình, mục tiêu môn học. Người học tham gia vào khóa học có đích học
tập, nhu cầu học tập, trình độ khác nhau. Bài toán học thích nghi có mục tiêu là làm
thế nào đáp ứng được các nhu cầu khác nhau của từng người học khi họ tham gia vào
một khóa học có nội dung, tiến trình đã được thiết kế và cung cấp trên website, không
nhất thiết tất cả người học đều có một tiến trình học tập giống nhau như thiết kế ban
đầu của giáo viên, hoặc phải tham gia tìm hiểu tất cả các nội dung của khóa học được
cung cấp trên website. Dựa trên các thông tin về người học (gồm các thông tin ban đầu
và các thông tin được cập nhật trong suốt quá trình người học tham gia khóa học), hệ
thống học thích nghi sẽ gợi ý cho từng người học tiến trình học tập khác nhau, cũng như
gợi ý các phần nội dung cần thiết hay không cần thiết phải tìm hiểu cho từng người học,
nhằm bảo đảm rằng, các nội dung của khóa học do hệ thống học thích nghi cung cấp là
1
phù hợp với mục đích, nhu cầu, trình độ của từng người học. Tạo ra các khóa học thích
nghi để ngày càng đáp ứng tốt nhu cầu của người học là bài toán được quan tâm nghiên
cứu trong giai đoạn hiện nay.
Tình hình nghiên cứu hiện nay
Trong giai đoạn mười năm gần đây, các nghiên cứu trong lĩnh vực đào tạo điện tử tập
trung vào xây dựng các khóa học thích nghi đáp ứng nhu cầu, mục tiêu của từng người
học. Nhiều hướng nghiên cứu đã tập trung vào xây dựng và phát triển các hệ thống dạy
học thông minh (Intelligent Tutoring Systems – ITS) nhằm đáp ứng các nhu cầu của người
học, điển hình là các mô hình của Vassileva [4], Kaplan [5] nhằm đáp ứng mục tiêu của
người học, một số hệ thống đáp ứng cách tiếp thu kiến thức của người học của Gilbert [6],
Paolucci [7],…Các hệ thống này dựa trên việc sử dụng kiến thức chuyên gia trong việc
xây dựng cấu trúc khóa học.
Gầy đây, mô hình hệ thống học thích nghi (Adaptive Hypermedia System – AHS) do
Peter Brusilovsky [1] đề xuất, hướng nghiên cứu kết hợp các ý tưởng của các hệ thống
ITS và khái niệm Hypermedia WWW. Các hệ thống AHS sử dụng mô hình người học để
lựa chọn các nội dung phù hợp cho người học. Điểm khác biệt trong hệ thống AHS là việc
tách biệt mô hình người học, mô hình nội dung khóa học so với các hệ thống ITS thế hệ
trước đây.
Mỗi người học khi tham gia khóa học điện tử trên mạng có nhu cầu khác nhau. Có
người học muốn kết thúc khóa học một cách nhanh nhất mà vẫn hoàn thành được yêu
cầu của khóa học, có người học muốn tìm hiểu mở rộng nội dung khóa học sau khi hoàn
thành. Do kiến thức của mỗi người học khác nhau, khi tham gia một khóa học mới mỗi
người có cách tiếp cận khác nhau, có người muốn tham gia đầy đủ các nội dung từ chương
đầu cho đến hết, có người chỉ muốn học những nội dung mình chưa biết, chưa nắm vững.
Vậy làm thế nào để đáp ứng nhu cầu của người học khi tham gia khóa học, đặc biệt
những khóa học trên mạng mà người học giữ vai trò trung tâm? Để trả lời được câu hỏi
này đòi hỏi có các nghiên cứu sâu giải quyết nhiều vấn đề phức tạp liên quan đến:
i Việc tìm hiểu nhu cầu để thoả mãn nhu cầu của người học.
ii Đưa ra phương pháp tiếp cận khóa học phù hợp trên cơ sở phân tích các nhu cầu
đó.
iii Quá trình lựa chọn tiến trình cũng như nội dung học phù hợp với người học.
Đây chính là nội dung cơ bản của phương pháp xây dựng hệ thống học thích nghi do
Peter Brusilovsky [1] đề xuất. Dựa trên kết quả do Peter Brusilovsky công bố, nhiều nhà
nghiên cứu đã tập trung nghiên cứu, phát triển các mô hình học thích nghi. Theo kết
2
quả thống kê của Tomas Kubes [8] hiện có khoảng trên 70 hệ thống học thích nghi đã
được đề xuất trong lĩnh vực này. Trong số đó có thể liệt kê một số mô hình hệ thống thu
được các kết quả nhất định như AHA! [9, 10], InterBook [11], KnowlegdeTree [12], KBS
Hyperbook [13] và WebCL [14],… Trong chương 1, chúng tôi sẽ khảo cứu, phân tích, so
sánh chi tiết một số hệ thống. Một trong những hạn chế của các mô hình xây dựng khóa
học thích nghi hiện nay là chỉ dừng lại ở việc lựa chọn các khái niệm của nội dung khóa
học phù hợp với từng người học. Dựa vào thông tin của từng người học, các mô hình chỉ
ra cho người học các khái niệm họ cần phải tìm hiểu. Thêm vào đó, các mô hình chưa
xem xét đến nhiều mục tiêu và nhu cầu khác của người học để tạo ra các khóa học thích
nghi với từng người học.
Mục tiêu nghiên cứu
Trên cơ sở phân tích ưu, nhược điểm, các kết quả đã đạt được trong lĩnh vực học thích
nghi hiện nay, luận án đề ra mục tiêu nghiên cứu cải tiến, bổ sung và phát triển kết quả
đã đạt được và đề xuất một mô hình tạo khóa học học thích nghi nhằm đáp ứng các mục
tiêu:
– Xây dựng mô hình học thích nghi không những lựa chọn được các khái niệm trong
nội dung khóa học phù hợp với từng người học mà còn chỉ dẫn người học làm thế
nào để tìm hiểu được khái niệm đó. Thêm vào đó, chúng tôi cũng đề xuất cải tiến
việc mô hình hóa nội dung khóa học, mô hình người học, cơ chế thích nghi, nhằm
áp dụng cho các khóa học thuộc lĩnh vực công nghệ thông tin với mục tiêu không
chỉ cung cấp cho người học các khái niệm mà còn yêu cầu người học vận dụng các
khái niệm đó trong thực hiện các bài tập, bài thực hành. Để làm được điều này,
chúng tôi biểu diễn mô hình nội dung khóa học gồm các khái niệm và nhiệm vụ.
Tập các nhiệm vụ là cơ sở để đưa ra các chỉ dẫn thích nghi cho từng người học làm
thế nào để hoàn thành nhiệm vụ dựa trên kiến thức của người học về môn học họ
đang tham gia.
– Xây dựng tiến trình học phù hợp với từng người học đáp ứng được nhiều nhu cầu,
mục tiêu của họ.
Để đạt được các mục tiêu nêu trên, chúng tôi nghiên cứu giải quyết các vấn đề mang tính
cơ bản, đóng vai trò quyết định trong việc phát triển các hệ thống học thích nghi, cụ thể:
1 Khảo cứu các phương pháp, kỹ thuật xây dựng hệ thống học thích nghi.
2 Nghiên cứu mô hình người học, tác giả bổ sung, phát triển mô hình người học làm
cơ sở cho việc xây dựng khóa học thích nghi theo nhu cầu người học. Trong nghiên
cứu mô hình người học, tác giả tập trung nghiên cứu việc biểu diễn trình độ kiến
3
thức của người học đối với nội dung khóa học cụ thể, và các thuộc tính biểu diễn
nhu cầu, mục tiêu của người học khi tham gia khóa học.
3 Nghiên cứu, phát triển mô hình nội dung học để phù hợp với việc xây dựng khóa
học thích nghi theo kiến thức và nhu cầu, mục tiêu của người học. Đề xuất biểu
diễn nội dung khóa học gồm các khái niệm và nhiệm vụ, là cơ sở để giải quyết mục
tiêu hướng dẫn, chỉ dẫn người học làm thế nào để hoàn thành nhiệm vụ.
4 Nghiên cứu, xây dựng cơ chế thích nghi tạo ra các khóa học thích nghi theo nhu
cầu người học bao gồm hai tiêu chí: Thứ nhất, thích nghi theo kiến thức của người
học nhằm mục tiêu đưa ra các gợi ý, hướng dẫn người học “Làm thế nào?” để hoàn
thành một nhiệm vụ cụ thể trong tiến trình học tập của họ. Thứ hai, thích nghi
theo nhiều mục tiêu, nhu cầu của người học.
5 Đề xuất mô hình lý thuyết tạo khóa học trực tuyến phù hợp với nhu cầu người học
dựa vào các kết quả nghiên cứu của tác giả về mô hình người học, mô hình nội dung
học và cơ chế thích nghi.
6 Phân tích, thiết kế và xây dựng mô hình hệ thống tạo khóa học thích nghi phù hợp
với nhu cầu người học và thử nghiệm mô hình.
Để hoàn thành được các nội dung nghiên cứu đề ra, trong khuôn khổ luận án, chúng tôi
xác định phạm vi nghiên cứu là vấn đề lựa chọn nội dung, tiến trình học thích nghi với
từng người học trong phạm vi một khóa học cụ thể xác định trước. Vấn đề lựa chọn các
khóa học khác nhau phù hợp với người học hay lựa chọn một nội dung của khóa học phù
hợp nhất trong nhiều nguồn nội dung khác nhau là những vấn đề cũng rất quan trọng
nhưng do phạm vi đề tài chúng tôi không đề cập nghiên cứu.
Phương pháp nghiên cứu
Phương pháp nghiên cứu của luận án dựa trên phương pháp luận có tính liên ngành:
Công nghệ mạng và truyền thông máy tính, Khoa học máy tính, Công nghệ phần mềm
với việc ứng dụng các nghiên cứu trong Lý thuyết đồ thị, Mạng xác suất Bayes, Logic
vị từ để nghiên cứu lý thuyết trong việc biểu diễn mô hình nội dung khóa học, mô hình
người học và cơ chế thích nghi tạo các khóa học theo nhu cầu người học. Tác giả sử dụng
các nghiên cứu về qui trình phân tích, thiết kế, xây dựng hệ thống phần mềm hướng đối
tượng. Các công cụ, kỹ thuật trong triển khai ứng dụng trên nền web trong xây dựng mô
hình hệ thống và triển khai thử nghiệm. Phương pháp nghiên cứu luận án thực hiện theo
trình tự:
1 Nghiên cứu lý thuyết về hoạt động học tập, các phương pháp xây dựng khóa học
thích nghi.
4
2 Trên cơ sở nghiên cứu lý thuyết, luận án phân tích, so sánh các mô hình học thích
nghi phổ biến, tìm điểm hạn chế chưa giải quyết được của những mô hình này.
3 Đề xuất, xây dựng mô hình lý thuyết tạo khóa học thích nghi.
4 Phân tích, thiết kế, xây dựng mô hình hệ thống.
5 Cài đặt triển khai thử nghiệm hệ thống, so sánh đối chiếu các kết quả triển khai.
Cấu trúc của luận án
Luận án gồm 4 chương, cùng phần mở đầu và phần kết luận, trong mỗi chương trình bày
các kết quả đạt được khi thực hiện các nhiệm vụ cụ thể của luận án. Mỗi chương được
bố cục gồm ba phần chính: Phần Giới thiệu – nhằm tóm tắt nội dung của chương, các
vấn đề chính sẽ được giải quyết trong chương đó. Tiếp theo, trình bày chi tiết việc giải
quyết các vấn đề đã nêu, phần Tổng kết của mỗi chương trình bày tóm tắt các kết quả
đạt được. Các kết quả chính của luận án được trình bày trong chương 2 và chương 3, đây
là các đóng góp của tác giả trong nghiên cứu về lý thuyết của học thích nghi.
Phần Đặt vấn đề trình bày khái quát về đề tài nghiên cứu: Tình hình nghiên cứu
triển khai hiện nay trong lĩnh vực nghiên cứu học thích nghi, mục tiêu và phạm vi nghiên
cứu, phương pháp nghiên cứu, các bước triển khai đề tài và cấu trúc luận án.
Chương 1 Học thích nghi của luận án trình bày khái quát khái niệm về đào tạo điện
tử, các đặc điểm của đào tạo điện tử, tóm lược lịch sử các giai đoạn phát triển của đào
tạo điện tử, cũng như xu hướng phát triển trong giai đoạn hiện nay. Tiếp theo, tác giả
trình bày tóm tắt cơ sở lý thuyết học thích nghi, các phương pháp và kỹ thuật xây dựng
khóa học thích nghi. Trên cơ sở đó, luận án phân tích sự cần thiết phải nghiên cứu ba vấn
đề cơ bản của học thích nghi: mô hình người học, mô hình nội dung học và cơ chế thích
nghi. Phần cuối chương trình bày các khảo cứu, phân tích một số hệ thống học thích nghi
phổ biến hiện nay.
Chương 2 Mô hình nội dung khóa học và mô hình người học trình bày các
nghiên cứu lý thuyết của tác giả trong việc phát triển mô hình người học, mô hình nội
dung khóa học là cơ sở xây dựng cơ chế chọn lựa nhiệm vụ học tập phù hợp với kiến thức
của từng người học, và cơ chế chọn lựa tiến trình học tập phù hợp với mục tiêu của người
học. Các nội dung được trình bày trong chương này thể hiện việc biểu diễn tri thức của
mô hình học thích nghi do chúng tôi đề xuất.
Chương 3 Cơ chế thích nghi trình bày các cơ chế tạo ra các khóa học thích nghi
đáp ứng hai tiêu chí: thích nghi theo kiến thức và thích nghi theo mục tiêu, nhu cầu của
5
người học dựa trên mô hình tri thức biểu diễn mô hình người học, mô hình nội dung khóa
học trình bày trong chương 2. Để thích nghi theo kiến thức, tác giả sử dụng mạng xác
suất Bayes định lượng kiến thức của người học đối với khái niệm, nhiệm vụ. Các khái
niệm, nhiệm vụ phù hợp được lựa chọn dựa trên luật. Để thích nghi theo mục tiêu và nhu
cầu, tác giả sử dụng mô hình bài toán tìm đường đi thỏa mãn ràng buộc để xây dựng
tiến trình học tập.
Chương 4 Mô hình tạo khóa học thích nghi ACGS trình bày mô hình tạo khóa học
thích nghi do tác giả đề xuất dựa trên các kết quả nghiên cứu về mô hình người học, mô
hình nội dung học và cơ chế thích nghi. Tiếp theo, luận án trình bày các kết quả phân
tích, thiết kế, cài đặt và triển khai thử nghiệm hệ thống ACGS cho một khóa học dành
cho đối tượng sinh viên thuộc ngành công nghệ thông tin.
Phần Kết luận tổng kết các kết quả thu được trong quá trình nghiên cứu, thực hiện
luận án, cũng như các vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu trong các giai đoạn tiếp theo.
6

Tác giả

Nguyễn Việt Anh

Nhà xuất bản

ĐHCN

Năm xuất bản

2010

Người hướng dẫn

Hồ Sĩ Đàm

Định danh

V_L0_02683

Kiểu

text

Định dạng

text/pdf

Nhà xuất bản

Khoa công nghệ thông tin,

Trường đại học Công nghệ

Các đánh giá

Hiện chưa có đánh giá cho sản phẩm.

Hãy là người đầu tiên đánh giá “Một mô hình tạo khóa học thích nghi trong đào tạo điện tử”

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *